• DOLAR
    6,0837
    % -3,33
  • EURO
    7,1770
    % -3,12
  • ALTIN
    235,0412
    % 0,19
  • BIST
    99.547,44
    % 1,59

Gelecegimizi tehdit eden e-atiklar

Uluslararasi arenada çesitli yasadisi ve de tehlikeli elektronik atik trafigi Birlesmis Milletleri (BM) harekete geçirdi. 1989 yilinda Isviçre'de yapilan bir toplanti sinir ötesi kontrolleri mümkün kilan bir sözlesmeyle neticelendi. Bu tarihten sonra tehlikeli atik hareketleri ve bu atiklarin imhasi hep bu sözlesmesiyle iliskilendirildi.

Gelecegimizi tehdit eden e-atiklar

Uluslararasi arenada çesitli yasadisi ve de tehlikeli elektronik atik trafigi Birlesmis Milletleri (BM) harekete geçirdi. 1989 yilinda Isviçre'de yapilan bir toplanti sinir ötesi kontrolleri mümkün kilan bir sözlesmeyle neticelendi. Bu tarihten sonra tehlikeli atik hareketleri ve bu atiklarin imhasi hep bu sözlesmesiyle iliskilendirildi.

 
Bu uluslararasi e-atik yasasinin ekonomilere ya da ülkelere bazi sosyal maliyetlerinin olacagi kesindir. Isviçre'nin Basel sehrinde kabul edilen 'elektronik atik'larin ülkeler disina ihracini yasaklayan uluslararasi yasanin dünya ülkeleri, özellikle de Amerika ve Bati ülkeleri ekonomisi üzerinde çesitli etkileri oldugu açiktir. Bu etkilerin olumlu ve olumsuz yönlerini ülkemizi de içine alarak arastirmak ekonomistlerin isidir. Çevreye olan zararlarini, çevrecilerin, sagligi tehdit eden yönlerini de saglikçilarin arastirmalari hayati önem arz etmektedir.
 
E-atik nedir?
Elektronik atiklar mevcut durumlariyla artik kullanilamayacak ya da kullanilmayacak elektronik aletleri/ürünleri kapsar. Bu anlamda 'elektronik atik' (e-atik) televizyon ve televizyon tüpleri, bilgisayarlar ve ekranlari, klavye, cep telefonlari, tarayicilar, yazicilar ve faks makineleri gibi electronik alet ve makinelerdir.
 
Sözlesmesinin amaci nedir?
Çevreye birakilan tehlikeli/zararli e-atik miktarini azaltmak, sinir ötesi hareketlerini azaltmak (özellikle gelismiz ülkelerden az gelismis yada gelismekte olan ülkelere) ve de e-atiklarin çevreye zararini en aza indirecek bir sekilde imhasini saglamak Basel Sözlesmesinin amaçlarindandir. Basel Eylem Agi.nin (Basel Action Network, BAN) bir diger amaci da küresel bir denetçi/gözlemci olarak tehlikeli/zararli atik maddelerle ilgili çevresel anlasmalarin ihlal edilip edilmedigini takip etmektir.
 
Bu sözlesmesi 1989 ve 1992 yillari arasinda Amerika Birlesik Devletleri (ABD), Haiti ve Afganistan disinda 160'dan fazla ülke tarafindan imzalandi. Bu sözlesme, sözlesmeye 5 Mayis 1992.de onay veren uluslari baglayici hale geldi. 1995 yilinda bu konuda düzenlenen bir konferansdaki tartismalar neticesinde sözlesmeye bir ilave madde eklendi. Bu ilave madde her türlü tehlikeli/zararli atik maddelerin, e-atiklarin gelismis ülkelerden gelismekte olan ülkelere ihracina yasaklamaktadir. Sözlesmeye eklenen bu ilave maddeyle e-atiklarin imhasi sirasinda gelismekte olan ülkelerdeki dogal çevreyi ve insan hayatini korumak amaçlanmistir.
 
ABD buna da karsi
Bu ilave madde birçok ülke tarafindan destek görmüs olmakla beraber ABD'nin de aralarinda bulundugu bazi gelismis ülkelerin itirazina ugramis. ABD Ticaret Odasi (TSO) bu ilave maddeyi kabul etmeyecegini çünkü “e-atiklarin geri dönüsümü ve imhasi ticareti” ABD'yi daha o yillarda yillik 2,4 milyar dolar zarara ugratacagini söylemistir.
 
Ziller çaliyor çevreciler nerede?
BM Çevre Programi, United Nations Environmental Program.a [UNEP] göre Dünya.da her yil 60 milyon ton civari elektrikli ve elektronik atik malzeme üretiliyor. Elektronik ürünlerin kisa ömürlü olmasi atik miktarini arttiriyor. 1998'den 2008'ye kadar sadece ABD'de yaklasik 600 milyon bilgisayar kullanim disi kalmistir.
 
Elektrikli ve elektronic aletlerin üretimi endüstrilesmis ülkelerde en hizli büyüyen sektördür. Problemin diger bir yönü de azalan ortalama bilgisayar (ürün) ömrüdür. Yine UNEP'e göre sahis bilgisayarlarinin ortalama ömrü ABD'de iki ila üç yil kadardir. Bu ömür dünyada 2 ila dört yil kadardir. Daha hizli ve yüksek kapasiteli aletlere sahip olma istegi tüketicileri yeni model ürünler almaya ve isgörür haldeki ürünleri de kullanmamaya zorluyor. Bu da tüm dünyada elektronik ürün kullanimini arttiriyor. Bazi istatistiklere göre ABD'de bireysel bilgisayar satislari 1990'dan beri yillik yüzde 27 artiyor.
 
Fakat e-atiklarin geri dönüsümü ve imhasi problemi kisisel bilgisayarlarin kapsaminin çok ötesindedir. Amerika Çevre Koruma Kurumu (U.S. Environmental Protection Agency, EPA) arastirmalarina göre ABD'de sadece 2005 yilinda 3.4 milyon ton e-atik aktif olarak geri dönüsüm ve imha prosesine tabi tutulmustur.
 
Çok geç olmadan tedbir alinmali
Sadece ABD'nin yillik e-atik miktari 2.3 milyon ton plastik, 550 bin ton kursun, 940 ton kadmiyum, 620 ton krom, 220 ton civa ve büyük miktarda diger zararli maddelerden olusmaktadir. Dünya e-atik miktari ABD e-atik miktarinin yaklasik 4 katidir. Görüldügü gibi problem büyüktür ve gelecek nesli ciddi bir sekilde tehdit etmektedir.
 
Bu problemin ciddiyeti Florida Üniversitesi'nde yapilan bir çalismayla ortaya konmustur. O arastirmada çevreye ve insan sagligina verdikleri zarari ve tehdidi görmek için katot isinli tüp içeren bilgisaylar üzerinde deney yapilmis. Bilgisayar tüpleri parçalanip asitli bir ortama atilmis. Bu test sonucu tüplerden litre basi kursun miktari 5 milligram olan tehlikeli atik sinirini asarak litre basi ortalama 19 miligram oldugu görülmüstür. ABD'de üretilen bu e-atiklar bu konuda henüz yasal düzenlemelerin olmadigi bazi gelismekte olan ülkelere ihraç edilmektedir.
 
2008 verilerine göre hergün 400 milyondan fazla modasi geçmis fakat hala çogu kullanilabilir durumda olan elektronik ürün de kullanim disi kaliyor. Her gün yaklasik 190,000 bilgisayar, televizyon, VCR, cep telefonu ve monitör imha ediliyor.
 
Ülke ve kisi ekonomisine, insan sagligina ve çevreye telafisi mümkün olamayacak zararlar veren gelecegimizi tehdit eden bu problemin ivedilikle ele alinip, iyi yönetilmesi gerekir. Bu konuda insanlarimizin özellikle de idarecilerin bilinçlenmesi ve gerekli tedbirlerin alinmasi elzemdir.

Sosyal Medyada Paylaşın:

Düşüncelerinizi bizimle paylaşırmısınız ?

BİR DE BUNLARA BAKIN

Bu sitede yayınlanan tüm materyalin her hakkı mahfuzdur.
Kaynak gösterilmeden alıntılanamaz.
Malatya Sonsöz Gazetesi | Tüm Hakları Saklıdır © 2018 malatya haber